Explained : એરટેલ અને વોડાફોન આઈડિયાને ₹ 24000 કરોડથી વધુ રાહત; બોમ્બે હાઇકોર્ટે વન ટાઇમ સ્પેક્ટ્રમ ચાર્જ રદ કર્યો, જાણો સમગ્ર મામલો

Vodafone Idea And Airtel One Time Spectrum Charges Case: ટેલિકોમ કંપનીઓ ભારતી એરટેલ અને વોડાફોન આઈડિયા (Vi)ને મોટી રાહત મળી છે. બોમ્બે હાઈકોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લાદવામાં આવેલા વન ટાઇમ સ્પેક્ટ્રમ ચાર્જ (OTSC)ના દાવાને ફગાવી દીધો છે. આ નિર્ણયથી બંને કંપનીઓ પરની 24,000 કરોડ રૂપિયાથી વધુની બાકી જવાબદારીઓ નાબૂદ થઈ ગઈ છે. અદાલતે આ વિવાદિત માંગના આધારે સરકાર દ્વારા લેવાયેલા તમામ કાયદાકીય પગલાં પણ રદ કરી દીધા હતા, જેનાથી તેમના પરના આર્થિક બોજમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે. બોમ્બે હાઇકોર્ટે પોતાના આદેશમાં કહ્યું કે, અમે એવા નિષ્કર્ષ પર પહોંચ્યા છીએ કે અરજદારો (ટેલિકોમ કંપનીઓ) અસ્પષ્ટ ચુકાદાઓ અને ત્યારબાદ જારી કરવામાં આવેલી ડિમાન્ડ નોટિસને રદ કરવાની તરફેણમાં પોતાનો કેસ સાબિત કરવામાં સફળ રહ્યા છે. પ્રતિવાદી (કેન્દ્ર સરકાર) આ ચુકાદાઓ અને અરજદારો પર પૂર્વવર્તી વન ટાઇમ સ્પેક્ટ્રમ ચાર્જ લાદવાની પોતાની કાર્યવાહીને ન્યાયી ઠેરવવામાં સક્ષમ નથી. ” જો કે, ઓટીએસસી પર વ્યાપક કાયદાકીય કેસ હજી પણ સુપ્રીમ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ છે. ચાલો તેના વિશે જાણીએ વિગતવાર ભારતમાં એરવેવ્સનું સંચાલન કેવી રીતે કરવામાં આવે છે? ફોન જેવા ઉપકરણોને કનેક્ટ કરવા માટે સિગ્નલની જરૂર હોય છે. આ સિગ્નલો એરવેવ્સ દ્વારા મોકલવામાં આવે છે, જે દખલગીરી ટાળવા માટે નિર્ધારિત ફ્રિકવન્સી પર મોકલવામાં આવે છે. દેશની તમામ જાહેર સંપત્તિ એરવેવ્સ સહિત કેન્દ્ર સરકારની માલિકીની છે. આ એરવેવ્સને સ્પેક્ટ્રમ કહેવામાં આવે છે, જે વિવિધ ફ્રિક્વન્સી વાળા બેન્ડમાં વહેંચાયેલું છે. ખાનગી કંપનીઓને એરવેવ્સ વેચવા માટે, સંચાર મંત્રાલય હેઠળના ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ વિભાગ (ડીઓટી) નિયમિત હરાજી કરે છે. વર્તમાન વિવાદના મૂળ 1990ના દાયકાની ટેલિકોમ લાઇસન્સિંગ સિસ્ટમમાં છે. 1994ની નેશનલ ટેલિકોમ પોલિસી (એનટીપી) હેઠળ, એરટેલ અને આઇડિયા સેલ્યુલર જેવી ખાનગી કંપનીઓને મોબાઇલ સેવાઓ પ્રદાન કરવા માટે લાઇસન્સ આપવામાં આવ્યું હતું. આ માટે, તેઓએ સ્પેક્ટ્રમના ઉપયોગ માટે એક નિશ્ચિત લાઇસન્સ ફી અને અલગ ચાર્જ ચૂકવવો પડ્યો હતો. જો કે, 1999માં આ નીતિમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હતો કારણ કે સરકારને જાણવા મળ્યું હતું કે મૂળ માળખું આ ક્ષેત્રમાં અપેક્ષિત વૃદ્ધિ લાવવામાં નિષ્ફળ ગયું હતું. એનટીપી-99 હેઠળ, કંપનીઓને આવક-વહેંચણી મોડેલ અપનાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. આ મોડેલમાં, લાઇસન્સ ફી અને સ્પેક્ટ્રમની ચુકવણી નિયત વાર્ષિક ચાર્જને બદલે તેમની આવકના એક ભાગ સાથે જોડવામાં આવી હતી. ટેલીકોમ પોલિસીમાં ફેરફાર પાછલા કેટલાક વર્ષોમાં, સરકાર અને ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (ટ્રાઇ) એ વધારાના સ્પેક્ટ્રમની ફાળવણી સંબંધિત ઘણા ફેરફારો કર્યા. જે ઓપરેટરોને શરૂઆતમાં ફાળવણી કરતા વધારે બેન્ડવિડ્થ મળ્યા હતા, તેમને વધારે રેવેન્યૂ શેર બેસ્ડ સ્પેક્ટ્રમ ચાર્જ ચૂકવવાના હતા. ઉદ્યોગ સંસ્થાઓએ આ માળખાને સ્વીકાર્યું અને ઘણા કાયદાકીય પડકારો પાછા ખેંચ્યા, જ્યારે ત્યારબાદના નીતિ દસ્તાવેજો અને સમિતિના અહેવાલોએ વન ટાઇમ લેવી (અપફ્રન્ટ લેવી) ને બદલે રિકરિંગ સ્પેક્ટ્રમ વપરાશ ચાર્જની તરફેણ કરી. આ બાબતે 2008માં ત્યારે વિવાદ સર્જાયો જ્યારે ટેલિકોમ વિભાગે 6.2 મેગાહર્ટઝથી વધુના સ્પેક્ટ્રમ હોલ્ડિંગ્સ પર વન ટાઇમ ટેરિફ લાદવાના વિચાર પર કામ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. ટેલિકોમ વિભાગના તત્કાલીન અધિક સચિવ સુબોધ કુમારની અધ્યક્ષતાવાળી સમિતિએ વધારાના સ્પેક્ટ્રમ માટે અપફ્રન્ટ પેમેન્ટ મિકેનિઝમની ભલામણ કરી હતી અને 2010 માં ટ્રાઇએ ઔપચારિક રીતે થ્રેશોલ્ડથી ઉપરના હોલ્ડિંગ્સ માટે વન ટાઇમ સ્પેક્ટ્રમ ફીની ભલામણ કરી હતી. 2જી સ્પેક્ટ્રમ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટના 2012ના ચુકાદા પછી આ પગલાને વધુ વેગ મળ્યો હતો, કારણ કે તેણે સ્પેક્ટ્રમ ફાળવણી અને ભાવ ચકાસણીને વધુ કડક બનાવી હતી. નવેમ્બર 2012માં કેન્દ્રીય કેબિનેટે હાલના ઓપરેટરો પર વન ટાઇમ સ્પેક્ટ્રમ ચાર્જ લાદવાની મંજૂરી આપી હતી, જેમાં જુલાઈ 2008થી 6.2 મેગાહર્ટ્ઝથી વધુ સ્પેક્ટ્રમ હોલ્ડિંગ માટે પૂર્વવર્તી ચાર્જનો સમાવેશ થાય છે. ત્યારબાદ ટેલિકોમ વિભાગે એરટેલ અને વોડાફોન આઇડિયા જેવા ઓપરેટરોને ડિમાન્ડ નોટિસ મોકલી હતી, જેને જાન્યુઆરી 2013માં બોમ્બે હાઈકોર્ટમાં પડકારવામાં આવી હતી. કોર્ટે કડક કાર્યવાહી સામે વચગાળાનું રક્ષણ આપ્યું હતું અને આ અઠવાડિયે ચુકાદો સંભળાવતા પહેલા આ કેસ એક દાયકાથી વધુ સમય સુધી પેન્ડિંગ રહ્યો હતો. એરટેલ અને વોડાફોન આઇડિયા માટે આ નિર્ણય કેમ મહત્વપૂર્ણ છે? આ નિર્ણયથી એરટેલ અને વોડાફોન આઈડિયા બંનેની નાણાકીય સ્થિતિમાં નોંધપાત્ર સુધારો થવાની અપેક્ષા છે કારણ કે તે એક દાયકાથી વધુ સમયથી વણઉકેલાયેલી વિશાળ સંભવિત આકસ્મિક જવાબદારીને દૂર કરશે. કોર્ટે એરસેલ કેસમાં મદ્રાસ હાઈકોર્ટના 2016ના ચુકાદા સાથે પણ અસહમત હતા, જેણે સમાન આરોપને સમર્થન આપ્યું હતું. હાઈકોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં કહ્યું હતું કે, સરકાર ટેલિકોમ લાઇસન્સની નાણાકીય શરતોમાં ફેરફાર કરી શકતી નથી અને સ્પેક્ટ્રમની ફાળવણી થયાના ઘણા વર્ષો પછી નવી જવાબદારીઓ લાદી શકતી નથી. આ નિર્ણય ખરેખર કેન્દ્રના 2012ના નિર્ણયને રદ કરે છે. એરટેલે 2023માં સ્ટોક એક્સચેન્જને કહ્યું હતું કે તેની કુલ જવાબદારી 15178 કરોડ રૂપિયા છે. તેમાંથી તેણે 8500 કરોડ રૂપિયા ચૂકવ્યા હતા, જ્યારે બાકીના 6600 કરોડ રૂપિયાને કન્ટિજેન્ટ લાયાબિલિટી (એક જવાબદારી જે ફક્ત કોઈ ઘટનાના કિસ્સામાં ચૂકવી શકાય છે) તરીકે દર્શાવવામાં આવી હતી. તો, વોડાફોન આઈડિયાએ ઓટીએસસી સાથે સંબંધિત લગભગ 7000 કરોડ રૂપિયાની જવાબદારીની જાણકારી આપી હતી, જેમાં જૂની કંપની 'આઇડિયા સેલ્યુલર' સાથે સંકળાયેલ 3322 કરોડ રૂપિયાની રકમનો સમાવેશ થાય છે. ઉદ્યોગ નિષ્ણાતોનો અંદાજ છે કે આ નિર્ણયથી બંને ટેલિકોમ કંપનીઓને કુલ 24000 કરોડ રૂપિયાથી વધુની રાહત મળી શકે છે, કારણ કે તે તેમના એકાઉન્ટમાંથી નાણાંકીય જવાબદારી અને અનિશ્ચિતતાને દૂર કરશે. આ રાહત ખાસ કરીને વોડાફોન આઇડિયા માટે મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે કંપનીની નાણાકીય સ્થિતિ હજી પણ તંગી છે અને તે નવા ભંડોળ એકત્ર કરવા અને તેના નેટવર્કને વિસ્તૃત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. સંભવિત જવાબદારીઓમાં કોઈપણ ઘટાડો તેના નાણાકીય સદ્ધરતામાં સુધારો કરી શકે છે અને ધિરાણકર્તાઓ, રોકાણકારો અને ઇક્વિપમેન્ટ સપ્લાયર્સનો વિશ્વાસ વધારી શકે છે. આર્થિક રીતે મજબૂત હોવા છતાં, એરટેલને પણ આ નિર્ણયથી ફાયદો થશે કારણ કે તેની આકસ્મિક જવાબદારીઓ ઓછી થશે અને ભાવિ જવાબદારીઓ વિશે સ્પષ્ટતા થશે. કંપનીએ હંમેશા જણાવ્યું હતું કે પૂર્વવર્તી વસૂલાત માટે કોઈ કરારનો આધાર નથી અને આ નિર્ણયથી લાંબા સમયથી ચાલતી નિયમનકારી અનિશ્ચિતતાનો અંત આવ્યો છે. આ પણ વાંચો | ઇથેનોલ ઇંધણ શું છે અને કેવી રીતે બને છે? જાણો ભારતમાં તેનું કેટલું ઉત્પાદન થાય છે? | Explained આ નિર્ણયથી ટેલિકોમ ક્ષેત્ર પ્રત્યે રોકાણકારોની વિચારસરણીમાં પણ સુધારો આવી શકે છે. આ સિદ્ધાંતને વધુ મજબૂત બનાવશે કે ઓપરેટરો પર લાદવામાં આવતી નાણાકીય જવાબદારીઓ લાઇસન્સના નિયમો અને શરતો અને નિર્ધારિત નીતિ પર આધારિત હોવી જોઈએ.