કેરળનું વર્કલા દુનિયાના 20 'ઝીરો વેસ્ટ સિટી'માં સામેલ:262 મહિલાઓની ટીમો ઘેર-ઘેર પહોંચી, લોકોની આદત બદલી; 95% કચરાનું પુનઃવ્યવસ્થાપન

કેરળના તિરુવનંતપુરમ જિલ્લાનું દરિયાકાંઠાનું આંતરરાષ્ટ્રીય પર્યટન શહેર વર્કલા અત્યાર સુધી અજોડ સુંદરતા, અરબી સમુદ્ર, ખડકો અને 2000 વર્ષ જૂના જનાર્દન સ્વામી મંદિર માટે પ્રખ્યાત રહ્યું છે. હવે આ સુંદર શહેર વિશ્વભરમાં ‘ઝીરો વેસ્ટ સિટી’ તરીકે પણ ઓળખાઈ રહ્યું છે. યુએન-હેબિટેટ અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પર્યાવરણ કાર્યક્રમે વિશ્વના 20 શહેરી વિસ્તારોમાં વર્કલા નગરપાલિકાને ‘ઝીરો વેસ્ટ સિટી’ તરીકે પસંદ કરી છે. 20 શહેરોમાં વર્કલા એકમાત્ર ભારતીય શહેર છે. 40 હજારની વસ્તી ધરાવતા વર્કલાની સ્થિતિ પણ પાંચ વર્ષ પહેલાં અન્ય ભારતીય શહેરો જેવી જ હતી. પછી 2020 માં કચરાના વૈજ્ઞાનિક નિકાલ માટે મહિલાઓની ‘હરિતા કર્મ સેના’ના 262 સભ્યોને તૈનાત કરવામાં આવ્યા. આ મહિલાઓ ઘરે-ઘરે જઈને કચરો એકત્રિત કરે છે, લોકોને સમજાવે છે અને દેખરેખ રાખે છે. તેનાથી 12,695 ઘરો અને 2,601 સંસ્થાઓમાંથી કચરો તેમના દરવાજેથી એકત્રિત થવા લાગ્યો. ધીમે ધીમે લોકોની આદતો બદલાઈ. હવે દરેક ઘરમાં ભીનો અને સૂકો કચરો 100% અલગ-અલગ ઘરે જ કરવામાં આવે છે. નગરપાલિકાએ 5 ટન સેનિટરી વેસ્ટનો અનોખો પ્લાન્ટ શરૂ કર્યો, જે સેનિટરી વેસ્ટ અને બાયોમેડિકલ વેસ્ટને વીજળીમાં રૂપાંતરિત કરે છે. તેનાથી 60 કિલોવોટ વીજળી ઉત્પન્ન થઈ રહી છે. વર્કલા દર વર્ષે લગભગ 6 હજાર ટન કચરો ઉત્પન્ન કરે છે, જેમાં 81 ટકા જૈવિક અને લગભગ 95% બિન-જૈવિક કચરાનું પુનર્વ્યવસ્થાપન કરવામાં આવે છે. સરકારી યોજના ન ગણી, જન આંદોલનથી સફળતા મળી અભિયાનની શરૂઆત કરનાર વર્કલા નગરપાલિકા (નપા)ના પૂર્વ ચેરમેન કે.એમ. લાલી કહે છે, ‘તેને સરકારી યોજના નહીં, પરંતુ જન આંદોલન બનાવ્યું. રાજકીય પક્ષો, વૈજ્ઞાનિકો, એનજીઓ, યુવાનો, વિદ્યાર્થીઓ અને તમામ લોકોએ દિલથી આમાં ભાગ લીધો. આ જ સફળતાનું સાચું રહસ્ય છે.’ નપાના વર્તમાન ચેરપર્સન ગીતા હેમચંદ્રન અનુસાર, આ નાના પણ સુંદર શહેરમાં રોજ 2000 પ્રવાસીઓ આવે છે. રજાઓમાં પ્રવાસીઓની સંખ્યા 10,000 પહોંચી જાય છે. વર્કલા નપાના સચિવને રવિવારે ઇસ્તંબુલમાં યુએનની કોન્ફરન્સમાં બોલાવવામાં આવ્યા છે. જાણો- અન્ય શહેરોએ શું અનોખું કર્યું સેન ફ્રાન્સિસ્કો : ઓછો કચરો ઉત્પન્ન કરવા માટે પ્રોત્સાહન. યોકોહામા : લોકોને 20 થી વધુ શ્રેણીઓમાં કચરો અલગ કરવાનું શીખવ્યું. બોલોન્યા : વધુ મિશ્ર કચરો આપનારાઓ પર વધુ શુલ્ક લગાવ્યો. કુઆલાલંપુર : વસ્તુઓને ફેંકવાને બદલે ફરીથી ઉપયોગ કરવા પર ભાર.