Crude Oil vs Petrol Price Explained: જ્યારે દુનિયામાં ક્રૂડ ઓઈલ સસ્તું હતું, ત્યારે ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ શું ભાવમાં વેચાતું હતું?

Crude Oil vs Petrol Price: પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ ફરી એકવાર વધારવામાં આવ્યા છે. સરકારી તેલ કંપનીઓએ મે 2026 માં ત્રીજી વખત ઇંધણના ભાવમાં વધારો કર્યો છે. દિલ્હીમાં પેટ્રોલ 87 પૈસા વધીને ₹99.51 પ્રતિ લિટર અને ડીઝલ 91 પૈસા વધીને ₹92.49 પ્રતિ લિટર થયું છે. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ ઈરાન સંઘર્ષને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો થવાને કારણે થયેલા નુકસાનને સરભર કરવા માટે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. જોકે, છેલ્લા 10 વર્ષના ડેટા પર નજર કરીએ તો, ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ ફક્ત આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવતા નથી. એવા સમયે આવ્યા છે જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ સસ્તા હતા, પરંતુ ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ મોંઘા રહ્યા.  ખાસ કરીને કોવિડ-19 રોગચાળા દરમિયાન, જ્યારે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઘણા વર્ષના નીચલા સ્તરે પહોંચ્યા હતા, ત્યારે ભારતમાં પેટ્રોલ હજુ પણ ₹80 પ્રતિ લિટરને વટાવી ગયું હતું. આ પ્રશ્ન ઉભો કરે છે: જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલ સસ્તું હતું ત્યારે ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ શું હતા? ચાલો છેલ્લા 10 વર્ષના ડેટાનો ઉપયોગ કરીને સમગ્ર ગણિત સમજીએ.  2017 થી અત્યાર સુધી: ભારતમાં તેલ ક્યારે સસ્તું થયું અને પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ કેટલા હતા? 2017 માં ઇન્ડિયન બાસ્કેટ ક્રૂડનો સરેરાશ ભાવ પ્રતિ બેરલ $56 ની આસપાસ હતો. દિલ્હીમાં પેટ્રોલનો ભાવ પ્રતિ લિટર 66-69 રૂપિયા અને ડીઝલનો ભાવ પ્રતિ લિટર 55-57 રૂપિયાની વચ્ચે હતો. 2018 માં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ વધુને વધુ મોંઘા થયા, અને આ અસર ભારતમાં પણ અનુભવાઈ હતી. ઓક્ટોબર 2018 સુધીમાં, દિલ્હીમાં પેટ્રોલ પ્રતિ લિટર 84 રૂપિયાને પાર કરી ગયું હતું, જ્યારે ડીઝલ પ્રતિ લિટર 75 રૂપિયાની આસપાસ પહોંચી ગયું હતું. તે સમયે, ક્રૂડ ઓઇલનો ભાવ પ્રતિ બેરલ $70 ની આસપાસ હતો. 2019 માં, ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં થોડો ઘટાડો થયો, સરેરાશ $60 પ્રતિ બેરલ હતો. તેમ છતાં, ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં કોઈ ખાસ રાહત મળી ન હતી.  ત્યારબાદ, 2020 ના રોગચાળા દરમિયાન, વૈશ્વિક તેલની માંગમાં ઘટાડો થયો, અને ભારતીય બાસ્કેટ ક્રૂડની સરેરાશ કિંમત પ્રતિ બેરલ લગભગ $44 થઈ ગઈ, પરંતુ તે સમયગાળા દરમિયાન, દિલ્હીમાં પેટ્રોલના ભાવ પ્રતિ લિટર ₹80 થી ઉપર વધી ગયા. 2021 અને 2022 માં રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ પછી, ક્રૂડ તેલના ભાવ ફરી ઝડપથી વધ્યા. 2022-23 માં, સરેરાશ ભાવ પ્રતિ બેરલ $93 ની આસપાસ પહોંચી ગયો. આ સમયગાળા દરમિયાન, ભારતમાં પેટ્રોલ પ્રતિ લિટર ₹100 થી ઉપર અને ડીઝલ ₹90 ની નજીક પહોંચી ગયું. બાદમાં, ક્રૂડ તેલના ભાવ થોડા નરમ પડ્યા, પરંતુ પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો નહીં. એપ્રિલ 2026 સુધીમાં, દિલ્હીમાં પેટ્રોલ પ્રતિ લિટર ₹94.77 અને ડીઝલ ₹87.67 પ્રતિ લિટર રહ્યું, જ્યારે ક્રૂડ તેલના ભાવ ઘણા દિવસો સુધી પ્રતિ બેરલ ₹59-70 ની વચ્ચે રહ્યા. 1 એપ્રિલ, 2026 ના ભાવ વધારા અનુસાર, દિલ્હીમાં પેટ્રોલનો મૂળ ભાવ પ્રતિ લિટર ₹74.97 હતો. ₹4.40 ડીલર કમિશન અને ₹15.40 વેટ ઉમેર્યા પછી, તેનો છૂટક ભાવ પ્રતિ લિટર ₹94.77 પર પહોંચી ગયો. ડીઝલનો મૂળ ભાવ પ્રતિ લિટર ₹71.81 હતો.  ₹3.03 ડીલર કમિશન અને ₹12.83 વેટ ઉમેર્યા પછી, તેનો ભાવ પ્રતિ લિટર ₹87.67 પર પહોંચી ગયો. આનો અર્થ એ થયો કે પેટ્રોલ અને ડીઝલના અંતિમ ભાવમાં કર અને અન્ય ચાર્જનો નોંધપાત્ર ભાગ હોય છે. ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ કેવી રીતે નક્કી થાય છે? ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ, ડોલર-રૂપિયાના વિનિમય દર, રિફાઇનિંગ ખર્ચ અને તેલ કંપનીઓના માર્જિનના આધારે નક્કી થાય છે. કેન્દ્ર સરકાર એક્સાઇઝ ડ્યુટી વસૂલ કરે છે અને રાજ્ય સરકારો વેટ લાદે છે. ડીલર કમિશન ઉમેર્યા પછી, અંતિમ છૂટક ભાવ નક્કી થાય છે. જૂન 2017 થી દેશમાં દૈનિક ગતિશીલ ભાવ નિર્ધારણ પ્રણાલી અમલમાં છે. આ પણ વાંચોઃ- Explained: યુદ્ધ બાદ બોન્ડ યીલ્ડ વધી, રૂપિયામાં ધોવાણ વચ્ચે RBI વ્યાજદર વધારશે? 5 જૂને ધિરાણનીતિ જાહેર થશે ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ કોણ સપ્લાય કરે છે? ભારતમાં ક્રૂડ ઓઇલની આયાત અને પેટ્રોલ અને ડીઝલનો પુરવઠો મુખ્યત્વે સરકારી અને ખાનગી તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.  ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOC), ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL) અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL) દેશની સૌથી મોટી જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓ છે, જે ક્રૂડ ઓઇલની આયાત કરે છે અને પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPG સપ્લાય કરવા માટે તેને રિફાઇન કરે છે. રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ અને નાયરા એનર્જી પણ મુખ્ય ખાનગી રિફાઇનિંગ કંપનીઓ છે.