એક ગ્રાહકને 200 લિટરથી વધુ ડીઝલ નહીં:કોમર્શિયલ યુઝર્સ રિટેલ પેટ્રોલ પંપ પરથી ઇંધણ ખરીદી શકશે નહીં, તેમના માટે ડીઝલ લગભગ ₹40 મોંઘું

સરકારે ઔદ્યોગિક, વાણિજ્યિક અને સંસ્થાકીય એટલે કે તમામ બલ્ક યુઝર્સને રિટેલ પેટ્રોલ પંપો પરથી પેટ્રોલ અને ડીઝલ ખરીદવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલા સત્તાવાર આદેશ મુજબ, હવે આ ગ્રાહકોએ ફક્ત જથ્થાબંધ વેચાણ કેન્દ્રો (બલ્ક સેલ પોઈન્ટ્સ) પરથી જ ઇંધણ ખરીદવું પડશે. આ પ્રતિબંધ શરૂઆતમાં 90 દિવસ માટે લાગુ કરવામાં આવ્યો છે, જેને નવો સરકારી આદેશ જારી કરીને આગળ વધારી શકાય છે. રિટેલ અને જથ્થાબંધ કિંમતોના તફાવતને કારણે લેવાયો નિર્ણય મંત્રાલયે દેશના કેટલાક ભાગોમાં રિટેલ આઉટલેટ્સ દ્વારા પેટ્રોલ અને ડીઝલના વેચાણમાં અસામાન્ય વધારા પછી 'મોટર સ્પિરિટ અને હાઈ સ્પીડ ડીઝલ ઓર્ડર-2026' જારી કર્યો છે. આદેશમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે જથ્થાબંધ અને રિટેલ કિંમતોમાં મોટા તફાવતને કારણે વાણિજ્યિક અને સંસ્થાકીય એટલે કે ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ ગ્રાહકો રિટેલ આઉટલેટ્સ તરફ વળી રહ્યા હતા, જેના કારણે આ વેચાણમાં વધારો થયો છે. દિલ્હીમાં જથ્થાબંધ અને રિટેલ કિંમતોમાં ₹39.30 પ્રતિ લિટરનો તફાવત કિંમતોના આ તફાવતને દિલ્હીના ઉદાહરણથી સમજી શકાય છે. દિલ્હીમાં રિટેલ પંપ પર ડીઝલની કિંમત ₹95.20 પ્રતિ લિટર છે, જ્યારે જથ્થાબંધમાં તેની કિંમત ₹134.50 પ્રતિ લિટર છે. સરકારી તેલ કંપનીઓએ પશ્ચિમ એશિયા સંકટ પછી સામાન્ય ગ્રાહકોને વધતી કિંમતથી બચાવવા માટે રિટેલ કિંમતો ઓછી રાખી હતી, જ્યારે ટેલિકોમ ટાવર અને વીજળી ઉત્પાદન કરતા જથ્થાબંધ ગ્રાહકો પાસેથી માર્કેટ લિંક્ડ (બજાર આધારિત) કિંમતો લેવામાં આવે છે. વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન પર અસર પડી છે મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, વિશ્વના કેટલાક ભાગોમાં વર્તમાન ભૌગોલિક રાજકીય પરિસ્થિતિને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય પેટ્રોલિયમ સપ્લાય ચેઇન, શિપિંગ લોજિસ્ટિક્સ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની ઉપલબ્ધતા પર અસર પડી છે. આ સ્થિતિ વચ્ચે, જથ્થાબંધ અને છૂટક કિંમતોના તફાવતને કારણે દેશના કેટલાક ભાગોમાં છૂટક પંપો પર અસામાન્ય વેચાણ જોવા મળ્યું છે. રોજ ફક્ત 200 લિટર ડીઝલ ખરીદવાની મર્યાદા નક્કી નવા આદેશ હેઠળ, કોમર્શિયલ ગ્રાહકોએ હવે પોતાના ગ્રાહક પંપો અથવા જથ્થાબંધ વેચાણ ચેનલોમાંથી જ પોતાની જરૂરિયાત પૂરી કરવી પડશે. આ ઉપરાંત, છૂટક આઉટલેટ્સ પર ડીઝલના વેચાણને ફક્ત વાહનોની ઇંધણ ટાંકીઓ અથવા 'પેટ્રોલિયમ એન્ડ એક્સપ્લોઝિવ્સ સેફ્ટી ઓર્ગેનાઈઝેશન' (PESO) દ્વારા મંજૂર કરાયેલા કન્ટેનર સુધી જ મર્યાદિત કરવામાં આવ્યું છે. છૂટક ડીઝલની ખરીદીને પ્રતિ ગ્રાહક અથવા વાહન દીઠ મહત્તમ 200 લિટર પ્રતિ દિવસ પર મર્યાદિત કરવામાં આવી છે અને આ ડીઝલ ફરીથી વેચી શકાશે નહીં. આવશ્યક સેવાઓમાં અવરોધ અટકાવવા માટે લેવાયેલું પગલું સરકારનું કહેવું છે કે છૂટક સ્ટેશનો દ્વારા જથ્થાબંધ ખરીદી થવાથી સામાન્ય ગ્રાહકો માટે આવતી સપ્લાય પ્રભાવિત થઈ શકે છે, જેનાથી સ્થાનિક સ્તરે અછત અને આવશ્યક સેવાઓમાં અવરોધની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. જાહેર હિતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલની સમાન ઉપલબ્ધતા અને વિતરણ જાળવી રાખવા માટે આ સપ્લાયને નિયંત્રિત કરવું જરૂરી બન્યું હતું. જમાખોરી અને બ્લેક માર્કેટિંગ પર થશે કડક કાર્યવાહી આ આદેશનો અમલ કરવાની જવાબદારી જાહેર ક્ષેત્રની ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ અને અન્ય અધિકૃત ઇંધણ રિટેલરોને સોંપવામાં આવી છે. આ સાથે, રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના વહીવટીતંત્રને જમાખોરી, બ્લેક માર્કેટિંગ, અનધિકૃત ખરીદી અને અન્ય ગેરરીતિઓ સામે કડક કાર્યવાહી કરવા નિર્દેશ આપવામાં આવ્યા છે. આ આદેશનું ઉલ્લંઘન કરવા પર આવશ્યક વસ્તુ અધિનિયમ હેઠળ સજા કરવામાં આવશે. ખાસ સંજોગોમાં સરકાર આપશે છૂટ આ આદેશમાં સરકારને એ અધિકાર પણ આપવામાં આવ્યો છે કે તે કોઈ વિશેષ આદેશ દ્વારા કોઈપણ ઉપભોક્તા, ઉપભોક્તાઓના વર્ગ, સેક્ટર અથવા ટ્રાન્ઝેક્શનની કેટેગરીને આ જોગવાઈઓમાંથી મુક્તિ આપી શકે છે. આ પહેલાં પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે કહ્યું હતું કે પેટ્રોલ, ડીઝલ કે એલપીજીની ઉપલબ્ધતા અંગે ચિંતા કરવાની કોઈ વાત નથી અને ગ્રાહકોને ગભરાટમાં ખરીદી (પૅનિક બાઇંગ) ટાળવાની સલાહ આપી હતી. કોને બલ્ક યુઝર ગણવામાં આવે છે? જથ્થાબંધ ડીઝલ વપરાશકર્તાઓમાં મુખ્યત્વે પરિવહન કાફલા (ટ્રાન્સપોર્ટ ફ્લીટ્સ), ટેલિકોમ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઓપરેટર્સ (મોબાઇલ ટાવર), મોટા ઉદ્યોગો, કન્સ્ટ્રક્શન કંપનીઓ અને વીજળી ઉત્પાદન (કેપ્ટિવ પાવર જનરેશન) માટે જનરેટરનો ઉપયોગ કરતી સંસ્થાઓનો સમાવેશ થાય છે. તેલ કંપનીઓ તેમના માટે માર્કેટ-લિંક્ડ પ્રાઇસિંગનો ઉપયોગ કરે છે.