Strait of Hormuz: ભારતે બનાવી 40 હજાર કરોડની મેગા યોજના, તેલ અને ગેસની સમસ્યા ફરી નહીં સર્જાય

હોર્મુઝના નાકાબંધીને કારણે તેલ અને ગેસના સંકટ વચ્ચે, ભારત મેગા પ્રોજેક્ટ પર ગંભીરતાથી આગળ વધી રહ્યું છે. હોર્મુઝ ખોલવાની આશા પર પાણી ઈરાનનું અમેરિકા અને ઈઝરાયલ સામેનું યુદ્ધ ફરી એકવાર વધતું દેખાય છે. અમેરિકાએ તેના અપાચે હેલિકોપ્ટર પરના હુમલાનો બદલો લેવા માટે હોર્મુઝ નજીકના મુખ્ય ઈરાની ઠેકાણાઓ પર હુમલો કર્યો હતો. ઈરાની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સે બહેરીનમાં યુએસ ફિફ્થ ફ્લીટને નિશાન બનાવવાનો દાવો કર્યો છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના આ તાજેતરના ગોળીબારથી હોર્મુઝ ઝડપથી ફરી ખોલવાની આશાઓ પર પાણી ફરી વળ્યું છે. ઓમાનથી સીધી ગુજરાત સુધી અંડરવોટર પાઇપલાઇન ભારત પોતાની જરૂરિયાતનો 50 ટકાથી વધુ નેચરલ ગેસ આયાત કરે છે. જેનો મોટો હિસ્સો ખાડી દેશોમાંથી એલએનજી સ્વરૂપે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ થઈને ભારતીય બંદરો પર પહોંચે છે. આ નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે હવે ઓમાનથી ગુજરાત સુધી અરબ સાગરમાં અંડરવોટર ડીપ-સી ગેસ પાઇપલાઇન બિછાવવાની યોજનાને ફરી ગતિ મળી છે. લગભગ 2 હજાર કિલોમીટર લાંબી આ પાઈપલાઈન સીધી ઓમાનને ગુજરાત સાથે જોડશે. જેનાથી દરિયાઈ તણાવ છતાં ભારતને ગેસનો સપ્લાય અટકશે નહીં.પ્રોજેક્ટની વિશેષતાઓ શુ ? આ પ્રોજેક્ટની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિશેષતા તેની તકનીકી જટિલતા છે. પાઇપલાઇનના ભાગો સમુદ્ર સપાટીથી 3 હજાર મીટરથી વધુ ઊંડાઈએ નાખવામાં આવશે. આવી ઊંડાઈએ પાઇપલાઇન બનાવવી એ વિશ્વના સૌથી પડકારજનક એન્જિનિયરિંગ પ્રોજેક્ટ્સમાંનો એક માનવામાં આવે છે. જો સફળ થાય, તો તે વિશ્વની સૌથી ઊંડી પાણીની અંદર ગેસ પાઇપલાઇનમાંની એક હશે. સમુદ્રતળ સર્વેક્ષણ પૂર્ણ સાઉથ એશિયા ગેસ એન્ટરપ્રાઇઝ જે કંપની લાંબા સમયથી આ પ્રોજેક્ટને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે, તે પહેલાથી જ ટેકનિકલ અને નાણાકીય અભ્યાસ તેમજ સમુદ્રતળ સર્વેક્ષણ પૂર્ણ કરી ચૂકી હોવાનો દાવો કરે છે. અહેવાલો અનુસાર, પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે હવે GAIL, ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન અને એન્જિનિયર્સ ઇન્ડિયા લિમિટેડ જેવી સરકારી માલિકીની કંપનીઓને વિગતવાર અહેવાલ તૈયાર કરવાનું કામ સોંપ્યું છે. આયાતની પ્રક્રિયા લાંબી અને ખર્ચાળ હાલમાં, LNG આયાતની પ્રક્રિયા લાંબી અને ખર્ચાળ છે. ગેસને પહેલા પ્રવાહી સ્વરૂપમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે, પછી વિશિષ્ટ જહાજોમાં હજારો કિલોમીટર પરિવહન કરવામાં આવે છે, અને પછી ભારતમાં આગમન પર તેને ફરીથી ગેસમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા ખૂબ જ ખર્ચાળ છે. પ્રસ્તાવિત પાઇપલાઇન ગેસને સીધા સ્ત્રોતથી ગ્રાહક સુધી પહોંચાડશે. પ્રારંભિક અંદાજ મુજબ, ગેસ પરિવહનનો ખર્ચ $2 થી $2.25 પ્રતિ MMBtu ની વચ્ચે હોઈ શકે છે, જે ઘણી પરિસ્થિતિઓમાં LNG આયાત સાથે સ્પર્ધાત્મક સાબિત થઈ શકે છે. તકનીકી અને આર્થિક શક્યતા જ્યારે ત્રણ દાયકા પહેલા આ પ્રોજેક્ટ પહેલીવાર રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારે તકનીકી અને આર્થિક શક્યતા સૌથી મોટા અવરોધો હતા. પરંતુ હવે, ઊર્જા સુરક્ષા રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક બની ગઈ છે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ, લાલ સમુદ્ર કટોકટી અને હવે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વધતા તણાવે દર્શાવ્યું છે કે એક જ દરિયાઈ માર્ગ પર વધુ પડતી નિર્ભરતા કેટલી જોખમી હોઈ શકે છે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો આ પ્રોજેક્ટ સફળ થાય છે, તો ભવિષ્યમાં આ જ નેટવર્કનો ઉપયોગ હાઇડ્રોજન જેવા સ્વચ્છ ઇંધણના પરિવહન માટે થઈ શકે છે. આ પણ વાંચોઃ Global Peace Indexમાં ભારત સૌથી આગળ, અમેરિકા, રશિયા, ઇઝરાયેલ, ઇરાનને મુક્યા પાછળ