જોજો, ઠંડક આપતું AC ક્યાંક 'બોમ્બ' ન બની જાય!:એસીમાં બ્લાસ્ટ થવા પાછળ 12 કારણો જવાબદાર, 6 સંકેતોને અવગણશો નહીં; જાણો 13 સેફ્ટી ટિપ્સ

તાજેતરમાં દિલ્હીના હૌઝ ખાસ વિસ્તારમાં પૂર્વ IAS અધિકારી ધનેન્દ્ર કુમારના ઘરમાં AC બ્લાસ્ટ થયા બાદ ભીષણ આગ લાગી ગઈ. આ દુર્ઘટનામાં તેમનું મૃત્યુ થયું. આ પહેલા દિલ્હીના વિવેક વિહારમાં ACમાં આગ લાગવાથી 9 લોકોના જીવ ગયા હતા. આવી સ્થિતિમાં પ્રશ્ન થાય છે કે આખરે ACમાં આગ શા માટે લાગે છે? ખરેખર ACની જાળવણી (મેન્ટેનન્સ) અને સુરક્ષા (સેફ્ટી)ને અવગણવાથી ઓવરહીટિંગ અને શોર્ટ સર્કિટનું જોખમ વધે છે, જે ઘણીવાર દુર્ઘટનાનું કારણ બને છે. જોકે, સાચી જાણકારી અને થોડી સાવચેતીથી આપણે આપણા પરિવારની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરી શકીએ છીએ. સાથે જ ACની લાઇફ પણ વધારી શકીએ છીએ. તેથી ‘કામના સમાચાર’માં આજે AC બ્લાસ્ટનું સાચું કારણ સમજીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત: અભિષેક મિશ્ર, ઇલેક્ટ્રિકલ એન્જિનિયર, નાગપુર, મહારાષ્ટ્ર પ્રશ્ન- AC માં બ્લાસ્ટ શા માટે થાય છે? જવાબ- સામાન્ય રીતે ACમાં બ્લાસ્ટ અચાનક થતો નથી. તે ઘણી નાની-નાની બેદરકારીઓનું પરિણામ હોય છે. જ્યારે AC પર જરૂર કરતાં વધુ લોડ પડે છે અથવા પાર્ટ્સ બરાબર કામ કરતા નથી, ત્યારે ઓવરહિટિંગ અને શોર્ટ સર્કિટની સ્થિતિ સર્જાય છે, જે બ્લાસ્ટનું કારણ બને છે. નીચે ગ્રાફિકમાં AC બ્લાસ્ટના તમામ કારણો જોઈએ- પ્રશ્ન- શું બ્લાસ્ટ ફક્ત જૂના ACમાં થાય છે કે નવા ACમાં પણ જોખમ હોઈ શકે છે? જવાબ- જૂના ACના પાર્ટ્સ ઘસાઈ ગયા હોય છે. આવી સ્થિતિમાં, સર્વિસિંગ અને મેન્ટેનન્સનું ધ્યાન ન રાખવા પર જોખમ વધી જાય છે. જ્યારે નવા ACમાં ખોટું ઇન્સ્ટોલેશન, સસ્તી વાયરિંગ અને ઓવરલોડિંગને કારણે અકસ્માતનું જોખમ હોઈ શકે છે. પ્રશ્ન- ગરમી વધવા પર બ્લાસ્ટના કેસ કેમ વધી જાય છે? જવાબ- ઘણા એવા કારણો છે, જે ACમાં ઓવરહિટિંગ અને શોર્ટ સર્કિટનું કારણ બને છે. પ્રશ્ન- ACના ઉપયોગ અને જાળવણીમાં કઈ ભૂલો ન કરવી જોઈએ? જવાબ- ACનો ઉપયોગ કરતી વખતે નાની-નાની બેદરકારીઓ મોટા જોખમમાં બદલાઈ શકે છે. તેથી આ ભૂલોથી બચવું જરૂરી છે- ACના ઉપયોગ દરમિયાન આ ભૂલો ન કરો શું થાય છે- આનાથી કમ્પ્રેસર પર દબાણ વધે છે અને ઓવરહીટિંગ થાય છે. શું થાય છે- મશીન પર બિનજરૂરી લોડ વધે છે, વીજળી પણ વધુ ખર્ચ થાય છે. શું થાય છે- કૂલિંગ માટે AC પર વધુ લોડ પડે છે. શું થાય છે- કોમ્પ્રેસર પર આંચકો લાગે છે, તે જલ્દી ખરાબ થઈ શકે છે. જાળવણી સંબંધિત ભૂલો શું થાય છે- ગંદા ફિલ્ટર અને જામ થયેલા કોઇલ ઓવરહીટિંગ વધારે છે. શું થાય છે- નાની ભૂલ કે ફિટિંગથી પ્રેશર અસંતુલિત થઈ શકે છે. શું થાય છે- શોર્ટ સર્કિટ અને સ્પાર્કિંગનું જોખમ વધે છે. શું થાય છે- હીટ બહાર નીકળી શકતી નથી, સિસ્ટમ ઓવરલોડ થઈ જાય છે. શું થાય છે- નાની સમસ્યા મોટી દુર્ઘટનામાં બદલાઈ શકે છે. આ ભૂલો ટાળીને ACની લાઇફ વધારી શકાય છે અને અકસ્માતોનું જોખમ પણ ઘટાડી શકાય છે. પ્રશ્ન- જો ઘરમાં AC હોય, તો વાયરિંગ સંબંધિત કઈ ભૂલો ન થવી જોઈએ? જવાબ- ACની સલામતી મોટાભાગે યોગ્ય વાયરિંગ પર આધાર રાખે છે. તેથી આ ભૂલો ટાળવી જરૂરી છે- મજબૂત વાયરિંગ સ્ટેબિલાઇઝર અર્થિંગ વોલ્ટેજ ફ્લક્ચ્યુએશન સેફ્ટી ડિવાઇસ પ્રશ્ન- એસી બ્લાસ્ટથી બચવા માટે કઈ સાવચેતીઓ રાખવી જરૂરી છે? જવાબ- એસી બ્લાસ્ટથી બચવા માટે યોગ્ય ઉપયોગ અને સમયસર મેન્ટેનન્સ જરૂરી છે. થોડી સાવચેતી મોટા ખતરાને ટાળી શકે છે. બધી સેફ્ટી ટિપ્સ ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- જો AC માંથી અવાજ/ગંધ આવે કે સ્પાર્ક દેખાય તો શું કરવું? જવાબ- આવા સંકેતો ખતરાની ચેતવણી હોય છે. તેમને બિલકુલ અવગણશો નહીં. બધા સંકેતો અને એક્શન ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- ઘરમાં AC લગાવતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું? જવાબ- ACની યોગ્ય પસંદગી અને ઇન્સ્ટોલેશનથી તેની સલામતી અને પરફોર્મન્સ નક્કી થાય છે. તેના માટે કેટલીક બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો- એસી સંબંધિત કેટલાક પ્રશ્નો અને જવાબો પ્રશ્ન- શું જૂના એસીમાં બ્લાસ્ટનું જોખમ વધારે હોય છે? જવાબ- હા, જો નિયમિત સર્વિસિંગ ન થાય તો ગેસ લીક ​​અથવા કોમ્પ્રેસર ઓવરહિટિંગની સમસ્યા વધે છે. તેનાથી શોર્ટ સર્કિટ અથવા બ્લાસ્ટ જેવી સ્થિતિ બની શકે છે. પ્રશ્ન- શું ઇન્વર્ટર એસી સુરક્ષિત હોય છે? જવાબ- ઇન્વર્ટર એસી સામાન્ય એસીની સરખામણીમાં વધુ સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે, કારણ કે તેમાં લોડ પ્રમાણે કોમ્પ્રેસર ચાલે છે. તેનાથી ઓવરલોડિંગ અને ઓવરહિટિંગની શક્યતા ઓછી થાય છે, પરંતુ યોગ્ય ઇન્સ્ટોલેશન અને સર્વિસિંગ જરૂરી છે. પ્રશ્ન- એસીની સર્વિસિંગ કેટલા દિવસમાં કરાવવી જોઈએ? જવાબ- દર 6 મહિને ઓછામાં ઓછી એક વાર સર્વિસિંગ કરાવવી જોઈએ. જો એસી વધુ ચલાવો છો, તો 3-4 મહિનામાં ટેકનિશિયનને બતાવવું વધુ સારું છે. આનાથી કૂલિંગ, સેફ્ટી અને લાઇફ ત્રણેય સારી રહે છે. પ્રશ્ન- શું 24 કલાક એસી ચલાવવું સુરક્ષિત છે? જવાબ- સતત એસી ચલાવવાથી કોમ્પ્રેસર પર દબાણ વધે છે, જેનાથી ઓવરહીટિંગ અને ખરાબીનું જોખમ વધે છે. તેથી વચ્ચે-વચ્ચે બ્રેક આપવો વધુ સારો છે. જો લાંબા સમય સુધી ચલાવવું હોય, તો તાપમાન 24 થી 26 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી રાખો. પ્રશ્ન- શું સ્ટેબિલાઇઝર લગાવવાથી એસી બ્લાસ્ટનો ખતરો ઓછો થાય છે? જવાબ- હા, સ્ટેબિલાઇઝર વોલ્ટેજ ફ્લક્ચ્યુએશનને નિયંત્રિત કરે છે. આનાથી ઇલેક્ટ્રિકલ સર્કિટ અને કોમ્પ્રેસર સુરક્ષિત રહે છે અને શોર્ટ સર્કિટ કે ડેમેજનો ખતરો ઓછો થાય છે. પ્રશ્ન- શું ખોટું ઇન્સ્ટોલેશન પણ એસી બ્લાસ્ટનું કારણ બની શકે છે? જવાબ- ચોક્કસ, ખોટી વાયરિંગ, ઢીલા કનેક્શન, ખરાબ ડ્રેનેજ અથવા ખોટા ગેસ ચાર્જિંગથી AC માં પ્રેશર વધી શકે છે. આનાથી લીકેજ, સ્પાર્ક અથવા બ્લાસ્ટ જેવી ઘટનાઓ બની શકે છે. પ્રશ્ન- શું ખરાબ વેન્ટિલેશનથી જોખમ વધે છે? જવાબ- હા, આઉટડોર યુનિટની આસપાસ વેન્ટિલેશન ખરાબ હોવાને કારણે ગરમી બહાર નીકળી શકતી નથી. આનાથી કોમ્પ્રેસર ઓવરહીટ થઈ શકે છે અને બ્લાસ્ટનું જોખમ વધી જાય છે. પ્રશ્ન- શું નાના રૂમમાં મોટું AC લગાવવું જોખમી છે? જવાબ- મોટું AC નાના રૂમમાં ‘શોર્ટ સાયક્લિંગ’ કરે છે. એટલે કે વારંવાર ઝડપથી ઓન-ઓફ થાય છે. આનાથી કોમ્પ્રેસર પર દબાણ વધે છે અને AC જલ્દી ખરાબ થઈ શકે છે.